Bouw consequent en maak dichtingen op de juiste positie.

Gevelaanzicht bedrijfspand

Gevelaanzicht bedrijfspand

Het belang van lucht- en waterdicht bouwen wordt tegenwoordig door geheel bouwend Nederland onderkend. Een dichte gevel verhoogt immers het comfort en beperkt direct de stookkosten, wat we uiteindelijk allemaal voelen in onze portemonnee. Dit laatste alleen al zou voldoende motivatie moeten zijn om veel aandacht aan het realiseren van de lekkages bij vliesgevels . Toch worden we bij Nieman-Kettlitz met regelmaat geconfronteerd met projecten waarbij tekortgeschoten is ten aanzien van dit aspect.

Water- en luchtinfiltraties via (vlies-)gevels en via de aansluitingen daarvan op bouwkundige kaders, komen we nog maar al te vaak tegen. Na onderzoek stellen we vaak vast dat naast een onzorgvuldige uitvoering, de meeste lekkages veroorzaakt worden doordat dichtingen niet op de goede plek zijn aangebracht. Een nadere toelichting op de werking van vliesgevel en de daarbij geldende dichtingsprincipes is daarom op zijn plaats.

Theorie

Een stukje ‘geveltheorie’. Er zijn in principe twee methoden om een (vlies)gevel waterdicht te maken: middels een enkelvoudige dichting of middels een samengestelde dichting. In het eerste geval bevinden water- en winddichting zich in dezelfde doorsnede en mag er geen water door de enkelvoudige dichting heen dringen. Dit vraagt dus extra aandacht bij de uitvoering. Voorbeelden van dit type vliesgevels zijn bijvoorbeeld gevels met structureel verlijmde vakvullingen zonder zichtbare klem- of kliklijsten. Bij een samengestelde dichting die men regulier aantreft bij vliesgevels bevindt de waterdichting zich aan de buitenzijde en de luchtdichting zich aan de binnenzijde. Tussen beide dichtingen mag wel (een beperkte hoeveelheid) lekwater komen als dit maar weer naar buiten toe wordt afgevoerd en dit de winddichting niet belast.

Om lekkages te beperken dient er bij beide dichtingsprincipes te worden voorkomen dat er een groot drukverschil komt te staan over de dichting die door water worden belast. Dit omdat eventuele drukverschillen juist de drijvende kracht achter gevellekkages zijn. Bij een samengestelde dichting wordt dit grote drukverschil doorgaans voorkomen door de ruimte aan de binnenzijde van de waterdichting zoveel mogelijk af te sluiten van de binnenlucht. Er wordt voorkomen dat over de waterdichting het drukverschil tussen binnen- en buitenlucht komt te staan.

Praktijk

Wanneer men zich bewust is van bovengenoemde principes, maatregelen hiervoor ontwerpt en voorzieningen zorgvuldig aanbrengt, dan is men normaal gesproken verzekerd van een deugdelijke ‘lekvrije’ gevel. Dat er vaak andere situaties worden aangetroffen laat de volgende praktijksituatie zien.

Situatiebeschrijving

De gevel van een pand bestaat uit betonnen sandwichelementen die aan de vloeren zijn opgehangen. Tussen het betonnen binnen- en buitenblad is een PUR-achtig isolatiemateriaal aangebracht waarbij een spouw ontbreekt. Beide betonnen bladen zijn rondom langs de horizontale en verticale aansluitingen afgeplakt. Alle voegen tussen sandwichelementen onderling zijn voorzien van kitvoegen op rugvulling, zowel aan de binnen- als buitenzijde. Water tussen beide voegen is niet toegestaan omdat er niet voorzien is in een gecontroleerde waterafvoer.

Tussen de dichte betonnen elementen zijn transparante raamstroken aangebracht, die bestaan uit gesegmenteerde vliesgevelelementen. Vanwege het verloop van de transparante strook, de verschillende hoeken en wijzigende segmentatiehoek, zijn alle onderdelen gefabriceerd door aluminium vliesgevelstijlen en regels te combineren welke op de bouw op maat zijn gemaakt.

Belangrijk uitgangspunt bij het ontwerp van de gevel is dat de water- en luchtdichtheid van de gevel in één vlak aan de buitenzijde is ontworpen en gerealiseerd. Deze grenslijn ligt aan de voorzijde van zowel de betonnen elementen als de raamstroken. Geïnfiltreerd water voorbij deze lijn moet gezien worden als lekkage omdat dit niet gecontroleerd afgevoerd kan worden. Er is niet voorzien in een waterafvoer. Bij dit systeem gelden ook luchtinfiltraties als lekken die een grote invloed hebben op de waterdichtheid. De verticale naden in de vliesgevel zijn voorzien van een structurele kitvoegen. Onder- en bovenregels zijn voorzien van klem- en deklijsten. Onder de klemlijsten is een doorgaande tape aangebracht tussen glas en bouwkundige aansluiting. De opbouw van de gevel is in detail weergegeven in figuur 1 (horizontale en verticale aansluiting).

horizontale aansluiting

verticale aansluiting

Bij een dergelijke zeer zorgvuldig uitgevoerde gevel zou het ontwerp moeten kunnen functioneren. Het bleek echter dat er bij bepaalde weersituaties, ook zonder te openen delen, water langs de binnenzijde van de gevel naar beneden stroomde. Uit eigen onderzoek is vastgesteld dat met name gekitte bouwkundige aansluitingen onthechtingen en tekortkomingen vertonen waardoor waterinfiltraties veroorzaakt worden. In het verleden is dat ook onderkend en heeft men verschillende maatregelen getroffen om deze lekkages op te lossen. Hierbij zijn bijvoorbeeld als oplossing strategisch geplaatste ontwateringspijpjes aangebracht en zijn kopse stuiknaden extra overlaagd met een laagje kit. Geen van alle maatregelen bleken echter effectief te zijn. De belangrijkste oplossingen waren er namelijk op gericht om alsnog een waterafvoer in het systeem aan te brengen.

Goed beschouwd kan dat ook eigenlijk niet en al helemaal niet in deze situatie. Het principe van de gevel gaat in de basis namelijk uit van een enkelvoudige dichting. Het toepassen van oplossingen welke principieel alleen werken bij meervoudige dichtingen kan dan geen structurele oplossing vormen. Zonder een goede waterafvoer met dito luchtdichting is het tracé van het lekwater niet eenduidig te voorspellen en bijna altijd komt dit water wel ergens naar binnen. Gekozen oplossingen kunnen in dit geval dan ook alleen effectief zijn wanneer zij erop gericht zijn water geheel uit de gevelconstructie te weren. In dit geval zal de gehele gevel bijvoorbeeld opnieuw moeten worden voorzien van nieuwe deugdelijke doorgaande kitvoegen.

Oplossing

Enkelvoudige dichting door tape achter klem- en deklijst

Enkelvoudige dichting door tape achter klem- en deklijst

Normaliter mag een gevel in een bepaalde mate lucht- en waterdoorlatend zijn. In tegenstelling tot enkelvoudige dichtingen kan er bij een gevel met een gecombineerde dichting in beperkte mate water doordringen in de constructie en deze oplossing is daardoor minder kritisch. Derhalve heeft deze dichtingswijze dikwijls de voorkeur. Onderdelen in de constructieopbouw die nat kunnen worden, moeten ongevoelig zijn voor dit water dat niet opgesloten mag worden. Vaak wordt dit water via een labyrint over folies en door watergootjes naar buiten afgevoerd. Luchtdrukverschillen die heersen over de binnen en buitenzijde van de gevel mogen niet zodanig oplopen dat dit lekwater alsnog naar binnen kan worden gestuwd. (Ter vergelijk: een drukverschil over de gevek van ca. 450Pa kan water eenvoudige ruim 4 cm omhoog stuwen). Kleine opstanden of capillaire naden moeten dus vermeden worden. Er is in dit soort gevallen sprake van een versprongen luchtdichting ten opzichte van de waterdichting. Dit principe geldt ook bijvoorbeeld voor de regulier toegepaste vliesgevels. Voor een effectieve geveldichting en goed werking daarvan is het zaak de bouwkundige aansluitingen goed aan te sluiten op de luchtdichting in dit gevelsysteem. Dichtingen, die niet in hetzelfde vlak liggen, moeten daarbij consequent met elkaar verbonden worden.

Dit artikel is geschreven door Otto Kettlitz en Twan Nuijen van Nieman-Kettlitz Gevel- en Dakadvies en ook gepubliceerd op Bouwwereld.nl 28-10-2016